Görme engelli bireylerin merdivenleri hızlı çıkmaları, gündelik hayatta insanların en çok şaşırdıkları durumlardan biridir. Bu şaşkınlığın en önemli nedeni, birçok kişinin görme yetisi ile hareket kabiliyeti arasında doğrudan bir ilişki kurmasıdır. Bu yüzden bir görme engelli bireyin merdivenleri kararlı, ritimli ve hızlı biçimde çıktığını görünce bunu sıra dışı bir durum gibi algılarlar. Oysa bu durum bir mucize ya da olağanüstü bir yetenek değil; öğrenilmiş tekniklerin, çevreyi doğru okuma becerisinin ve deneyimin doğal sonucudur. Aslında her insan, sık yaptığı bir hareketi zamanla daha seri yapar. Görme engelli bireyler için de durum farklı değildir. Bir merdiveni her gün kullanmak, o alanın ölçüsünü, ritmini ve yapısını zihinde netleştirir.
Görme engelli bireyler merdiven çıkarken çoğu zaman basamak ritmini, tırabzanın konumunu, zemindeki değişimi ve vücutlarının basamaklara verdiği tepkiyi birlikte değerlendirirler. Eğer beyaz baston kullanıyorlarsa bastondan gelen geri bildirim bir sonraki adıma dair önemli bilgiler sunar. Eğer rehberle ilerliyorlarsa rehberin hareketleri, yön değişimleri ve vücut konumu görme engelli kişiler için ek bir destek sağlar. Yani dışarıdan bakıldığında çok hızlı gibi görünen hareket, aslında kontrollü ve planlı bir ilerlemenin ürünüdür.
Merdivenleri hızlı çıkarken sık karşılaştığım için birkaç noktayı özellikle vurgulamak istiyorum. Lütfen görme engelli kişinin merdivenleri hızlı çıkarak kendini kanıtlamaya çalıştığını düşünmeyin veya hızı basit bir cesaret gösterisi olarak yorumlamayın. Karşınızdaki kişi bir çocuk değilse, kendini var etmenin veya haydi kanıtlamanın diyelim, erişkinlere yakışır sağlıklı yollarını muhtemelen çoktan keşfetmiştir. Sayısız kereler kullandığım merdivenlerden hızlı hızlı çıkarken bırakın kendimi kanıtlamaya çalışmayı, çoğu zaman hızlı hareket ettiğimin bile farkında olmuyorum; fakat bir müdahale ile karşılaştığımda ya da “Bu kadar cesur olma!” gibi cümleler duyduğumda cesaret gösterisi yapmadığımı kanıtlamak için çok çaba sarf etmek zorunda kalıyorum.
Ek olarak, lütfen kişiyi merdivenlerden çıkarken izleyip “Yavaş yavaş”, “Tamam gençsin anladık da düşersin bak” gibi cümleler kurmayın. Emin olun, çoğu durumda kişi nerede yavaşlayacağını ve nerede hızlanacağını bilir. Siz sadece rahat olun. Rahat olun ve görme engelli kişi için oldukça sıradan bir eylemi gösterdiğiniz aşırı tepkilerle travmatik bir deneyime dönüştürmeyin. Mesela, doktora yaptığım bölümde dersimin olduğu sınıfa çıkarken bir yetişkin olarak karşılaştığım bu tarz tutumların bana nasıl hissettirdiğini bir hayal edin. Bir taraftan doktora yapmaya çalışıyorum bir taraftan da sıradan bir merdiven çıkma eyleminin benim için ne denli sıradan olduğunu ispatlamaya çabalıyorum.
Bu arada, merdivenler diğer çoğu alana kıyasla görme engelli bireyler için çok daha erişilebilir yapılardır. Özellikle basamaklar ve basamak aralıkları eşitse merdivenleri hızlı çıkmak, koltukların, sandalyelerin ortalık yerde durduğu, arabaların hiç olmadık yerlere park ettiği, rehber yolların bulunmadığı ve yolların bozuk olduğu alanlarda yön bulmaya çalışmaya göre çocuk oyuncağı gibidir.
Bunlar da İlginizi Çekebilir
Görme Engelli Bireylerin On Parmak Klavye Kullanmaları Neden Şaşırtıcı Değildir?
Görme Engelli Bireylerin Diğer Duyuları Çok mu Gelişmiştir? Çapraz Modal Plastisite Nedir?